|
Büyük cebirci
Sonja Kowalewsky’den 30 yıl sonra doğan Emmy Noether’in modern soyut bilime
katkılarını anlatmak için daha bilimsel bir yazı çerçevesi gerekir.
Üniversite öğrenciliğim sırasında, rahmetli hocam Cahit Arf’ın cebir ve
ileri sayılır teorisi derslerinde Noether ismini çok duymuştum, ama
kendisinin bir büyük hanım matematikçi olduğunu sonradan farkettim;
soyadının önündeki harflere dikkat etmemişim herhalde... Çünkü babası Max
Noether (1844-1921) Almanya’da yaşamış, cebirsel fonksiyonlar teorisi,
cebirsel geometride sayısız teoremleri ile tanınmış bir matemakçidir.
Erlangen’de doğan kızı Emmy, önce Göttingen’de profesör olmuş, modern cebire
önemli katkılarda bulunarak sayısız öğrenciler yetiştirmiştir. Topoloji ve
ideal teorileri ve Galois teorisinin modern takdimi üzerindeki araştırmaları
ile adını dünyaya duyurmuştur. 1933’de Yahudi olduğu için Alman Nazizmi’nden
kaçmak zorunda kalarak, ABD’ye göç etmiştir. Yine orada önemli bir kolej
olan Bryn Mawr College’de profesörlüğe başlamıştır. O da, oldukça genç
ölmüştür. Daha uzun yaşasaydı matematik çok şeyler kazanacaktı.
Alman matematikçisi Landau’a göre Emmy, N. ailesinin başlangıç (orijin)
noktasıdır.
Bir
hanımın yaşıtı erkekleri aşarak matematiğe büyük katkılar sağlamasının,
matematiği seven hanımlara cesaret vermesini, örnek olmasını dilerim hep.
|
