|
 Güzel, hırslı ve başarılı...
15
Ocak 1850’de Moskova’da aristokrat bir ailenin kızı olarak doğan Sonja
Korvin Kroukowka, küçük yaşından itibaren matematik çalışmaya başlamıştı.
Sonja’nın yurt dışında öğrenim görme arzusu onu Almanya’nın Heidelberg
Üniversitesi’ne götürdü. E.T. Bell’e göre bu çok yetenekli genç kız, yalnız
yeni zamanların en yüksek kadın matematikçisi değil, aynı zamanda kadının
özellikle yüksek öğretimdeki yeteneksizliği fikrine karşı, bağımsızlığa
kavuşması cerayanının önderi olmuştur.
1869
sonbaharında 19 yaşında göz kamaştırıcı bir genç kız olan Sonja,
Heidelberg’de Leo Königsberger’in eliptik fonksiyonlar, Kirchoff ve
Heltmotz’in fizik derslerini izler. Weierstrass’ın ilk öğrencilerinden olan
Königsberger durmadan Sonja’ya hocasını methediyordu. Sonja Weierstrass’ın
iliminden yararlanmak için onunla konuşmaya karar verir. 1870’lerde
evlenmemiş kız öğrencilerin durumu bir bakıma anormal görüldüğünden, Sonja
dedikodulardan kaçınmak amacıyla “şeklen evlilik” denilen bir anlaşma
yaparak, Almanya’ya giderken kocasını Rusya’da bırakır. Weierstrass’a
başlangıçta evli olduğunu söylemez. Weierstrass’ın öğrencisi olmak arzusuyla
Berlin’e gittiğinde Sonja yirmi yaşında, canlı, kararlı ve çok ciddi idi.
“Weierstrass hiç evlenmemişti, ama güzel bir kadının ayağına gelmesiyle
sıvışıp gidecek kadar ürkek bir bekar değildi.” diyor Bell. Sonja aynı
zamanda parlak bir yazardı, bir genç kız olarak matematik ve edebiyat
kariyerini seçmekte uzun zaman tereddüt etti. Sonradan dinlenmek için
Rusya’ya döndüğünde, kendi anıları üzerine yazdığı kitap İskandinav
ülkelerinde basılmıştır. Bunun yayınından sonra Rusya ve İskandinavya’daki
edebiyat kritikleri, Sonja’nın stil ve düşünce bakımından en iyi yazarlara
eriştiğini söylemişlerdir.
Weierstrass elli yaşındaydı, matematiğe başladığı sıralarda kendisine
hocalık eden Gudermann’ın yardımlarını unutmamıştı. Sonja, heyecanını
saklamak için -bir şey elde etmek istediği vakit “kimsenin dayanamayacağı
kadar fevkalade güzel gözlerini Weierstrass’ın görmemesi için”- geniş
kenarlı büyük bir şapya giymişti. İlk görüşmelerinden itibaren Sonja’nın
ciddi çehresi, Weierstrass’da iyi bir etki yaratmıştı; öğrencisinin
matematikte yeteneğini öğrenmek için Königsberger’e mektup yazarak, genç
kızın kişiliğinin gereken güveni verip vermediğini sordu. Aldığı heyecanlı
cevap üzerine, Weierstrass, üniversite kurulundan, Sonja’nın derslerine
kabul edilmesi iznini elde etmeğe çalıştı. Yanıt, “kesin red” olunca, boş
vakitlerinden ona ayırarak yetiştirmek istedi; ona her pazar, öğleden sonra
kendi evinde ders veriyor ve haftanın başka bir gününde onun evine
gidiyordu. İlk derslerden sonra Sonja şapkasını çıkardı, 1870 sonbaharında
başlayan bu dersler, hemen hemen aralıksız olarak 1874 sonbaharına kadar
sürdü, birbirlerini görmedikleri zaman mektuplaşıyorlardı. 1891’de Sonja’nın
ölümünden sonra Weierstrass, çeşitli mektup ve büyük olasılıkla biriken
matematik notlarıyla birlikte, Sonja’nın bütün yazdıklarını yaktı. Sonja son
derece dağınık bir kadındı, arkasında bıraktıklarının çoğu parça parça,
yahut cesaret kırıcı bir düzensizlikteydi; halbuki Weierstrass ile hoş genç
dostu arasındaki mektuplaşma -bunun büyük bir kısmı matematikle ilgili
olduğu zaman bile- dostça hisleri açıklar, ilmi bakımdan, bu mektuplardan
çoğunun büyük önemi olması muhtemeldi diyor Bell.
Sonja, Heidelberg’de iken, yine Rus asıllı bir kız arkadaşı, Bunsen’in
laboratuvarında kimya öğrenmeyi çok istiyordu ama atlatılmıştı. Arkadaşı
Sonja’nın sert kimyacı üzerinde ikna kuvvetini denemesini istedi.
Sonja şapkasız olarak Bunsen’a gider, onu arkadaşını öğrencisi olarak kabul
etmeye ikna eder ama, Sonja gider gitmez Bunsen ne yaptığını farkeder.
İlerde Weierstrass’a “Bu kadın beni yeminimden caydırdı...” diye yakınır.
Weierstrass alıngan bir bekar olan Bunsen’dan Sonja’nın tehlikeli bir kadın
olduğunu işittiğinde, Sonja’nın iki yıldan fazla bir zamandan beri
kendisinden özel dersler aldığını bilmeyen dostunun endişesiyle çılgınca
eğlenir. Bunsen yıllardan beri yüksek sesle, hiçbir kadını, özellikle hiçbir
Rus kadınını laboratuvarının mabedine almayacağını söylemekteymiş...
Weierstrass birgün Sonja’ya kendisinin önem verdiği yayımlanmamış
çalışmalarından birini gönderir. Herhalde Sonja bu çalışmayı kaybetmiş
olmalı ki, Weierstrass’ın mektuplarından anlaşıldığı gibi, hocası ne zaman
bu meseleyi açmak istediyse, Sonja bunu örtbas eder. Diğer taraftan
Weierstrass’ın yayınlanmamış diğer çalışmalarına büyük bir özenle elinden
gelen katkıyı yapar.
Sonja, 1874’te Göttingen’den “in absentia” (dışardan gelen öğrenciler)
diploması aldıktan sonra dinlenmek üzere Rusya’ya döner. Aşırı çalışmalar ve
uğraşlardan çok yorulmuştur, ama ünü kendinden önce memleketine ulaşmıştır
bile. Weierstrass, bu ayrıcalıklı öğrencisine uygun bir çalışma yeri bulmak
için bütün Avrupa ile haberleştiği sıralarda, Sonja, St. Petersburg’daki
kibar alemlerde, havailikler içinde dinleniyordu; Weierstrass
uğraşmalarından bir sonuç alamayınca, o zamanki akademik geleneğin
tutuculuğundan tiksinir.
1875’de Sonja babasının ölümünü Weierstrass’a bildirir, fakat Weierstrass’ın
taziyetine bile cevap vermeden, üç yıla yakın sesi sedası çıkmaz. 1878
Ağustos’unda Weierstrass göndereli çok ulduğu için tarihini hatırlayamadığı
bu mektubunu alıp almadığını Sonja’ya sorar: “Mektubumu almadınız mı? Acaba
bana -sizin dediğiniz gibi- en iyi dostunuza, serbestçe güvenmenize acaba
bir engel mi var? Bunu bana yalnız siz açıklayabilirsiniz...” Weierstrass,
aynı mektubunda onun matematiği bıraktığı dedikodularını yalanlamasını rica
eder. Weierstrass’ı ziyarete giden Rus matematikçisi Tchebicheff, onu
bulamayınca Brichhardt’la görüşür ve Sonja’nın sosyete alemine daldığını
söyler.
Sonja Weierstrass’ın mektubuna, onun bedbaht ve hasta olduğunu bildiği halde
cevap vermemişti. Kadınlığının matematik emellerine üstün çıktığı bu
günlerde kocasıyla mutlu yaşamaktaydı. Weierstrass’a sonunda verdiği cevap
ise aldatıcı idi. O, eşsiz dehasını anlatmakla bitiremeyen amatör
sanatçılar, gazeteciler v edebiyatçıların adeta bir mabudesi olmuştu o
zamanlar. Şayet normal bir hayat sürebilseydi kendi kafasına şekil veren
adamı küçümsemek durumuna düşmeyecekti diye yazıyor Bell.
1878
yılında Sonja’nın bir kızı olur. Bu doğumla gelen dinlenme, onun zayıflamış
matematik ilgisini yeniden uyandırır ve Weierstrass’a bir konu üzerine
danışmak için mektup yazar. Weierstrass o konudaki yayınları araştırcağını
bildirir. Sonja’nın kendisi bu kadar uzun zaman ihmal etmiş olmasına rağmen,
Weierstrass ona her zaman yardıma hazırdı. 1880 yılının Ekim ayında Sonja’ya
yazdığı bir mektubunda söylediği gibi, yegane esef ettiği nokta, Sonja’nın
uzun suskunluğunun kendisini onun yardımına koşmak fırsatından yoksun
bırakmasıydı. “Fakat geçmiş üstünde durmayı sevmem, geleceğe bakalım” diye
eklemişti.
Birtakım sıkıntılar Sonja’yı uyandırdı; o matematikçi olarak doğmuştu ve bir
ördeğin sudan vazgeçemeyeceği kadar o da matematikten vazgeçemezdi.
1880
Ekiminde Sonja (otuz yaşında idi) bir şey danışmak için Weierstrass’a yazdı
ve cevabını beklemeden Moskova’dan Berlin’e geldi. Sonja sarsılmış bir halde
beklenmedik bir zamanda gözükünce, Weierstrass ona bütün gününü verdi.
Herhalde Sonja’yı iyice paylamış olmalı ki, Sonja Moskova’ya döndüğü zaman,
kendini öyle bir heyecanla matematiğe verdi ki, ne eğlence düşkünü dostları,
ne de budala tufeyliler onu tanıyabildiler. Sonja Weierstrass’ın önerisi
üzerine “kristal bir ortamda ışığın yayılması problemi”ni ele aldı.
1882’deki yazışmaları öncekilere göre iki farklılık gösterir: Bir kısmı
tamamen matematiğe aittir, diğer kısmı ise Sonja ile kocasının -bilhassa Bay
Kowalewsky karısının zihinsel yeteneklerini gerektiği kadar takdir
etmediğinden- birbiri için yaratılmış olmadıklarına aittir.
Kocasının 1883 Mart’ında ani ölümüyle Sonja’nın aile problemleri biter.
Kendisi Paris’te, kocası Moskova’da idi o sıralarda. Kocasının ölümü büyük
bir yıkım olur, beş gün kendisini kaybederek yemek bile yemeden odasına
kapanır, ama altıncı günde kendine gelip, kağıt-kalem isteyerek, matematik
formüllerine dalar. Sonbaharda tamamen iyileşerek, Odesa’da toplanan
bilimsel bir kongreye katılır. İsveçli matematikçi Mittag-Leffler sayesinde
1884 sonbaharında, 1889’da ömür boyu profesör olmak üzere Stockholm
Üniversitesi’ne atanır.
Weierstrass’ın, son zamanlarında duyduğu en büyük sevinci, en kıymetli
öğrencisinin meziyetlerinin tanınmış olmasıdır.
Sonja 1888 Noel arifesinde; bir katı cismin sabit bir nokta etrafındaki
dönmesini açıklayan araştırmasıyla Fransız İlimler Akademis’nin Bordin
Ödülü’nü kazandı. Jüriye göre araştırmasının o kadar ayrıcalıklı bir değeri
vardı ki, ödülün miktarı önce bildirilen 3000 franktan 5000 franga
yükseltildi. Bu başarı üzerine Weierstrass’ın mutluluğuna diyecek yoktur.
“Başarınızın beni ve kızkardeşimi ve buradaki bütün dostlarınızı ne kadar
mutlu ettiğini söylememe gerek yoktur. Özellikle ben, gerçek bir mutluluk
duydum, bu işten anlayanlar, benim sadık öğrencimin ‘benim zayıf tarafımın’
başıboş bir kukla olmadığı kararını ilan ettiler.”
Sonja Satürn’ün halkası teoremi ile de uğraştı. Matematik fizikte, ikinci mertebeden kısmi türevli diferansiyel denklemler üzerindeki yayınlarıyla
ünlü Fransız matematikçileri Darboux ve Hadamard’la Sonja Kowalewsky ismi de
yer almaktadır.
Bu
büyük ödülden iki yıl sonra kısa süren bir hastalığın ardından 10 Şubat
1891’de Stockholm’de öldü. Weierstrass ise altı yıl sonra 1897’de öldü. |
